Komunikatywność i współpraca w zespole – kompetencje oczekiwane przez Pracodawców

Ostatnie badania z maja 2014 r. przeprowadzone wśród wrocławskich pracodawców na zlecenie Biura Karier Uniwersytetu Wrocławskiego pokazują, jakich kandydatów poszukują obecnie Pracodawcy i do kogo kierują swoją ofertę rekrutacyjną. Badania zostały przeprowadzone z wykorzystaniem metody indywidualnych wywiadów pogłębionych (IDI - Individual in-Depth Interview).

Wyniki tych badań jasno sondują, że kryteria rekrutacyjne firm kierujących swoją ofertę pracy do wszystkich osób po studiach są dość podobne: poszukują wykształconych osób o konkretnych kompetencjach pozazawodowych, z dobrą znajomością języków i zaawansowanej obsługi komputera. Jedynie część Pracodawców poszukuje specjalistów z określoną wiedzą i umiejętnościami zawodowymi, zwykle IT, ponadto analityków, HR-owców, finansowo-księgowych lub branż pokrewnych. Na wiele stanowisk możliwe jest dość szybkie przyuczenie osoby bez kwalifikacji branżowych.
Powoduje to, że w korporacjach typu centra usług, usługi finansowe, czy duże firmy sprzedażowe, niezależnie od branży może znaleźć zatrudnienie każdy młody człowiek po studiach.[1]

Spróbujmy przez chwilę zastanowić się nad tym, co to są te kompetencje pozazawodowe i na nie zwróćmy szczególną uwagę, bo to one kształtują osobowość zawodową pracownika. Kompetencje określają związek między naszymi indywidualnymi zdolnościami i cechami osobowości a cechami wymaganymi do sprawnego wykonywania zadań zawodowych (definicja Międzynarodowej Organizacji Pracy). To pewna forma zachowań, które warunkują skuteczną realizację zadań.

Są różnego rodzaju kompetencje: osobiste, zawodowe, interpersonalne.

Pracodawcy definiując kompetencje osobiste wskazywali głównie:

  • Odpowiedzialność / samodyscyplina
  • Zaangażowanie
  • Dążenie do osiągnięcia rezultatów
  • Samodzielność
  • Elastyczność i zdolność do adaptacji
  • Otwartość na uczenie się i stały rozwój
  • Lojalność i chęć do związania się z firmą na dłużej
  • Umiejętność pracy pod presją czasu
  • Poprawna samoocena. Rozumienie własnych mocnych stron i ograniczeń
  • Umiejętność podejmowania decyzji

Kiedy Pracodawcy pytani byli o kompetencje interpersonalne pożądane u kandydatów do pracy, to na pierwszym miejscu pojawiły się kluczowe zagadnienia niniejszego artykułu:

  • Efektywna komunikacja
  • Umiejętność pracy w zespole.

Pracodawcy wspominali również o :

  • Umiejętności współpracy z osobami pochodzącymi z różnych środowisk, krajów, kultur, religii, w różnym wieku, różnej płci i orientacji seksualnej
  • Umiejętności autoprezentacji
  • Umiejętnościach negocjacyjnych

Zatem, w jakie najważniejsze kompetencje wyposażać absolwentów skoro tych kompetencji jest tak dużo ?

Poszukując kompetencji unikatowych dla absolwentów Pracodawcy skupiają się głównie na konieczności uzupełnienia pewnych deficytów w obszarze wypełniania prawidłowo zakresów obowiązków zawodowych przez absolwentów, sugerując położenie większego nacisku na następujące obszary:

  • współpraca w zespole połączona z komunikacją z innymi,
  • umiejętność analiz z wykorzystaniem MS Excel na poziomie zaawansowanym,
  • przenoszenie wiedzy na praktykę/ rozwiązywanie konkretnych problemów,
  • otwartość na zatrudnienie poza kierunkiem wykształcenia i gotowość do zmiany,
  • ogólna orientacja w rynku pracy/ poszukiwanie jej/ autoprezentacja kandydata
    w sytuacji rekrutacji,
  • orientacja na przedsiębiorstwo/ rozumienie funkcjonowania biznesu,
  • większe doświadczenie zawodowe zdobywane w czasie studiów,
  • znajomość języków obcych w tym drugiego języka (np. niemieckiego, niderlandzkiego).

Pracodawcy sugerują także zmiany w sposobie kształcenia pomocne w wypracowaniu oczekiwanych kompetencji w tym: bliższą współpracę z praktykami, pracę w czasie zajęć w zespołach projektowych, staże i praktyki zawodowe w przedsiębiorstwach studentów, by lepiej poznać specyfikę firmy, poznać zakresy obowiązków, mieć możliwość skonfrontowania swojej wiedzy z realiami świata biznesu i potrenowanie swoich umiejętności interpersonalnych w środowisku zawodowym.[2]

Kompetencje komunikatywność i współpraca w zespole są wskazywane jako kluczowe w realizowaniu zadań zawodowych i stawiane na równi z wiedzą i doświadczeniem zawodowym.

Kompetencja: KOMUNIKATYWNOŚĆ

Umiejętność porozumiewania się odgrywa ogromną rolę zarówno w życiu prywatnym jak i zawodowym każdego człowieka. Nasze sukcesy czy porażki, zadowolenie bądź przeżywane stresy zależą w dużej mierze od tego, w jaki sposób nawiązujemy kontakty, prowadzimy rozmowy i w ogóle komunikujemy się z innymi ludźmi. Kiedy pytam studentów podczas warsztatów, czy potrafią się skutecznie / efektywnie komunikować, praktycznie wszyscy zdziwieni moim pytaniem, odpowiadają, że oczywiście, że potrafią… Po czym kiedy zaczynamy pracować zaczynają sobie nawzajem przerywać. Czasami robią to „grzeczniej” i wtedy opatrują swoją wypowiedź krótkim: „Przepraszam, że ci przerwę, ale …..” i tu zaczynają swój wywód zapominając, że skuteczna komunikacja to również umiejętność słuchania, słuchania do końca swojego rozmówcy. Pracujemy nadal i padają kolejne komunikaty TY, brak asertywnych wypowiedzi, mało kto stosuje komunikat JA, prawie nikt nie korzysta z parafrazy. I prawdą jest, że się „jakoś tam” komunikujemy, chodzi tylko o to, by to „jakoś” zamienić na efektywną i skuteczną komunikację, która daje nam możliwość na to, byśmy byli dobrze rozumiani przez odbiorców naszych komunikatów, a to z pewnością ułatwi nam życie osobiste i zawodowe.

Jeżeli dobierzemy odpowiednie środki do osiągnięcia założonych rezultatów i celów, w sposób dostosowany do kontekstu naszej rozmowy, możemy mówić, że nasza komunikacja jest skuteczna. Jakie to mogą być środki ? Obok wsadu merytorycznego (treść wynikająca z poziomu naszej wiedzy w danym kontekście) który jest bardzo ważny podczas rozmowy, możemy zastosować kilka elementów, które wzmocnią naszą relację z rozmówcą.

Jeżeli chcemy skutecznie rozmawiać z druga osobą, musimy nauczyć się jej słuchać.

Cechy Dobrego Słuchacza - zadbaj o to, by:

  • utrzymywać kontakt wzrokowy z rozmówcą,
  • okazywać zaunteresowanie,
  • nie przerywać,
  • zachęcać do kontynuowania wypowiedzi,
  • streszczać usłyszane informacje,
  • pomijać własne spostrzeżenia, opinie, poglądy,
  • okazywać cierpliwość.

Możemy zastosować parafrazę, czyli próbujemy przetworzyć własnymi słowami to, co nasz rozmówca do nas powiedział. Robimy to po to, by upewnić się że dobrze rozumiemy jego tok myślenia i wypowiedzi.

Parafrazowanie

  • pokazuje rozmówcy, ze uważnie słuchamy tego, co mówi;
  • pozwala nam upewnić się, ze dobrze zrozumieliśmy rozmówcę;
  • pozwala uporządkować chaotyczną rozmowę;
  • pozwala trzymać sie faktów w sytuacji konfliktowej

Przykłady parafrazy:

  • „Jeżeli dobrze Cię zrozumiałem, to chodzi o...”
  •  „Ma Pani/Pan na myśli...”
  • „A wiec twierdzisz, że...”

Możemy również pokazać naszemu rozmówcy, w sposób werbalny i niewerbalny, że słuchamy tego co do nas mówi i że słuchamy go z zainteresowaniem. Ten prosty zabieg stosowany podczas rozmowy nazywamy dostrajaniem się.

Komunikowanie mówiącemu, że słuchamy go z uwagą w sposób:

  • werbalny (używając zachęt: „uhm”, „jasne”, „tak”, „rzeczywiście”, „rozumiem”,
    „w porządku”)
  • niewerbalny (adekwatna do informacji mimika twarzy, utrzymywanie kontaktu wzrokowego, sylwetka lekko pochylona w stronę rozmówcy).

Dostrajanie się jest umiejętnością, której można sie nauczyć. Wymaga to jednak treningu, cierpliwości i pozytywnego nastawienia do mówiącego. Ponadto ważne są tutaj: delikatność i empatia (umiejętność wczucia się w sytuację i uczucia drugiej osoby).

Najefektywniejszą formą wypowiedzi jest stosowanie komunikatów typu JA, które pozwalają wyrazić swoje odczucia w związku z jakąś sytuacją i odpowiednio wyrazić swoje oczekiwania bez wzbudzania negatywnych emocji u naszego odbiorcy. Komunikaty JA są pozbawione oceny i ataków. Odnoszą się tylko do faktów i do obojga rozmówców, a nie tylko do drugiej osoby. 

Stosowanie komunikatów JA prowadzi również do głębszego zrozumienia siebie i uczuć, które kryją się pod naszymi reakcjami.

Struktura Komunikatu typu JA

Komunikat Ja składa się z 4 części:

1. Wyrażanie swoich uczuć i emocji  (jestem zły/szczęśliwy/smutny/rozczarowany)

2. Opis faktów do których się odnosimy – opis konkretnego zachowania, które wzbudziło
w nas wcześniej wymienione uczucia, bez oceny, bez etykietek, tylko konkrety.

3. Wyrażenie swoich potrzeb – czyli wyjaśnienie co w tej sytuacji spowodowało, że tak się poczuliśmy.

4. Przekazanie swoich oczekiwań – czyli zwykła prośba o konkretne zachowanie
w przyszłości.

Łatwo te 4 punkty zawrzemy trzymając się prostej konstrukcji zdania:

Czuję …..(wyraź swoje emocje) …kiedy Ty ….     (opisz sytuację opartą na faktach, konkretnie, bez ogólników typu „ zawsze, nigdy”)….. ponieważ (wyraź swoją potrzebę, wyjaśnij, uzasadnij dlaczego się tak czujesz ) … Chcę … (powiedz jakich zmian oczekujesz).

Kompetencja: WSPÓŁPRACA W ZESPOLE

To druga ważna kompetencja wskazywana przez Pracodawców, na którą rekruterzy zwracają uwagę podczas rozmów kwalifikacyjnych. Często padają pytania, by podać przykład takiej współpracy, a podczas Asesment Center jest to jeden z kluczowych elementów obserwowany przez asesorów.

Czy jest różnica pomiędzy zespołem a grupą ? Tak długo, jak efekt pracy równa się prostej sumie indywidualnych działań, nie mamy do czynienia z zespołem, lecz z grupą przypadkowo zebranych osób.

Będąc w grupie moje kompetencje kończą się na tym, co sam potrafię.

ZESPÓŁ umożliwia każdemu z jego członków czerpanie ze wspólnego zasobu kompetencji i twórcze wykorzystywanie różnych perspektyw i doświadczeń.
Zespół to grupa ludzi, której wszyscy członkowie mają chociaż jeden wspólny cel, który może zostać osiągnięty jedynie wspólnym wysiłkiem wszystkich[3].

Co wpływa na efektywność zespołu?

  • Ważny cel i określony kierunek działania
  • Wybór członków zespołu na podstawie ich umiejętności a nie osobowości
  • Jasne zasady postępowania
  • Wyznaczenie i realizacja kliku najpilniejszych zadań
  • Weryfikacja celów zespołu po uzyskaniu nowych informacji
  • Wspólne spędzanie czasu
  • Pozytywna informacja zwrotna, uznanie i nagradzanie

Czynniki blokujące działanie zespołu

  • Niesłuchanie,
  • Nie do końca wyjaśnione problemy,
  • Ogólny chaos, brak zdefiniowanych celów,
  • Lęk przed otwartym wypowiadaniem opinii,
  • Tłumienie konfliktów,
  • Odrzucanie pomysłów innych bez wysłuchania wypowiedzi,
  • Presja czasu, naciski z zewnątrz, ukryte cele, własne korzyści, brak planowania[4]

Każdy nas pełni swoją rolę w zespole. By móc mówić o tym, że umie pracować zespołowo trzeba przede wszystkim wiedzieć, jaką rolę mogę w nim odegrać i mieć już doświadczenie w pracy zespołowej.

ROLE W ZESPOLE określają pewien wzorzec zachowań. Przyjmowane przez uczestników role stanowią wypadkową ich osobowości i sytuacji. Podejmowane bywają z różnym stopniem świadomości, a często zupełnie nieświadomie. Zwykle są bardziej widoczne dla pozostałych uczestników niż dla samego nosiciela roli. Ogólny podział ról - Role zadaniowe – zachowania, które przybliżają zespół do zamierzonego celu - Role społeczne – takie, które koncentrują się na emocjach, uczuciach, wzajemnych relacjach - Role indywidualne – założeniem ich jest osiągnięcie jakiegoś indywidualnego celu bez zważania na dobro zespołu. Jeżeli zastanawiasz się jaką rolę Ty mógłbyś pełnić, jakie są twoje predyspozycje ? Warto odwiedzić np. Biuro Karier na swojej uczelni i tam podczas konsultacji z doradcą zawodowym zrobić test na role zespołowe np. wg koncepcji Belbina.

Naturalne role w zespole ROLE W KONCEPCJI BELBINA

  1. Realizator (Praktyczny Organizator PO)
  2. Koordynator (Naturalny Lider NL)
  3. Lokomotywa (człowiek Akcji CZA)
  4. Myśliciel (Siewca SIE)
  5. Poszukiwacz Źródeł (Człowiek Kontaktów CZK)
  6. Krytyk Wartościujący (Sędzia SĘ)
  7. Dusza Zespołu (Człowiek Grupy CZG)
  8. Skrupulatny Wykonawca (Perfekcjonista PER)

Wiedza ta pomoże Ci podczas kolejnej realizacji zadań w zespole, w którym przyjdzie ci pracować. Wzmacniając swoją wiedzę, wzmocnisz też swoje umiejętności i kompetencje interpersonalne, dzięki czemu będziesz efektywniej wykonywać powierzane ci obowiązki zawodowe.

Obie kompetencje, komunikatywność i pracę w zespole, masz okazję trenować już w czasie studiów podczas zajęć, praktyk czy staży, ale również w życiu osobistym wykorzystując nadarzające się okazje. Sytuacje stresowe czy konfliktowe traktuj jako wyzwanie i pole do doskonalenia swoich umiejętności, tylko dzięki takiemu podejściu będziesz się rozwijać. Umiejętne komunikowanie się i efektywne funkcjonowanie w zespołach są elementami wykorzystywanymi najczęściej w relacjach osobistych i zawodowych i na nich opiera się cała struktura funkcjonowania w społeczeństwie.

 

Elżbieta Oleniacz – Czajka,

doradca zawodowy

 Uniwersytet Wrocławski



[1] Sylwetka absolwenta Uniwersytetu Wrocławskiego wg pracodawców, IMAS International sp. z o.o.

Instytut Badania Rynku i Opinii Społecznej we Wrocławiu, 2014
 

[2] Tamże, str.5

[3] A.Hardingham: "Praca w zespole". Wvd. Petit, Warszawa 1998. (B.Woynarowska.)

[4] Przewoźnik, J. (1999) Efektywna współpraca w zespole

Wróć

Napisz do nas na adres: biuro.karier@dsw.edu.pl

Copyright 2013 by Dolnośląska Szkoła WyższaAgencja interaktywna Migomedia

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego www.efs.gov.pl
Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
www.efs.gov.pl